Door William James (1842 – 1910) vertaald door Daniël Mok en Johan van Tricht.

404 Bladzijden | Eerste Engelse druk 1902, eerste Nederlandse druk 1907, zesde herziene en vermeerderde druk 2010 | Softcover | Uitgeverij Abraxas, Amsterdam. ISBN 9789080730021

Engels origineel: The Varieties of Religious Experience – A Study in Human Nature | Eerste druk 1902 | Harvard University.

William James is de grondlegger van de Moderne Psychologie. Vormen van Religieuze Ervaring is zijn ontelbare malen herdrukte Magnum Opus. Keer op keer wordt er naar verwezen. De scherpe observaties van James’ zijn ongeëvenaard gebleken, de glans is door de jaren heen alleen maar versterkt.

Aan de hand van autografisch materiaal van mensen met een verschillende en culturele en levensbeschouwelijke achtergrond analyseert James de menselijke aard, conditie en gevoelens. Met kennis en wijsheid bespreekt hij de werkelijkheid van het onzichtbare, de optimistische en pessimistische houding, de innerlijke tweestrijd, de zieke ziel en de neurose, hergeboorte en het begrip ‘heiligheid’. Mystiek benadert James voor het eerst als een eigensoortige menselijke ervaring, die niet herleid kan worden tot andere psychische ervaringen of verschijnselen. Kerk en dogma laat hij buiten deze zorgvuldige filosofische en psychologische studie: het gaat bij James over onze werkelijkheidsbeleving, ons gedrag en gevoelsleven, en hoe je daadwerkelijk de kwaliteit van je leven kunt verbeteren. De schrijftrant van William James is helder, principieel en objectief. In elke zin proef je James’ oprechte betrokkenheid. Een milde ironie kruidt telkens zijn betoog en je hebt al lezend steeds het gevoel te maken te hebben met een groot denker en schrijver.

Uit Hoofdstuk VI: ‘De Gespleten Persoonlijkheid en zijn Proces van Eenwording’ (blz. 128 & 129):

” Ik ben altijd een mengsel geweest van zwakheid en kracht, en ik heb zwaar moeten boeten voor de zwakheid. Als kind had ik last van verlegenheid. Als mijn veter los was, voelde ik vol schaamte dat ieders ogen op het ongelukkige koordje gericht waren. Als meisje deinsde ik terug voor vreemden en dacht dat ik ongewenst en ongeliefd was, zodat ik overvloeide van dankbaarheid tegenover iedereen, die vriendelijke tegen mij was. Als jonge huisvrouw was ik bang voor mijn dienstbodes en zag ik slordig werk liever over het hoofd dan de kwelling te verduren om de boosdoeners te berispen. Wanneer ik enthousiast een lezing gaf en gedebatteerd had op het podium, ging ik liever zonder nog iets te drinken naar mijn hotel dan de kelner te vragen om iets te halen. Strijdlustig op het podium ter verdediging van een zaak, die mij ter harte gaat, schrik ik terug voor onenigheid en afkeuring thuis. Zo ben ik in mijn hart een lafaard, maar een flinke vechter in het openbaar. Ik heb aardig wat moeilijke kwartiertjes doorgemaakt met het verzamelen van mijn moed om een ondergeschikte te vermanen, waar mijn plicht me toe dwong. Hoe vaak heb ik mijzelf niet uitgelachen als de dappere podiumstrijdster, wanneer ik niet de moed kon opbrengen een jongen of een meisje de mantel uit te vegen, omdat zij slecht werk hadden afgeleverd. Een onvriendelijke blik of opmerking waren voldoende om mij in mijn schulp te doen kruipen, terwijl als ik op het podium sta tegenstand mij juist het best doet spreken. “

• Annie Besant in An Autobiography, 1893, 2003.

By William James (1842 – 1910), edited with and Introduction by Martin E. Marty.

534 Pages | First published in the U.S.A. by Longmans, Green & Co in 1902, published in the Penguin Library in 1982, reprinted in Penguin Classics 1985 | Softcover | Penguin Books Ltd., London | ISBN:

Dutch translation: Vormen van Religieuze Ervaring – Een Onderzoek naar de Menselijke Aard  | First Dutch publication 1907, sixth revised and extended publication 2010 | Softcover | Abraxas, Amsterdam.

‘Standing at the crossroads of psychology and religion, this groundbreaking work applied the scientific method to humankind’s religious behavior’.

William James believed individual religious experiences, rather than the precepts of organized religions, were the backbone of the world’s spiritual life. His discussions of conversion, repentance, mysticism, and saintliness – and his observations on actual, personal religious experiences – all support this thesis.

In his Introduction, Martin E. Marty discusses how James’ pluralistic view of religion led to his remarkable tolerance of extreme forms of religious behavior, his challenging, highly original theories, and his welcome lack of pretension in all of his observations on the individual and the divine.

From Lecture VIII – ‘The Divided Self and the Process of its Unification’ (p. 168):

” I have ever been the queerest mixture of weakness and strength, and have paid heavily for the weakness. As a child, I used to suffer tortures of shyness, and if my shoe-lace was untied would feel shamefacedly that every eye was fixed on the unlucky string; as a girl I would shrink away from strangers and think myself unwanted and unliked, so that I was full of eager gratitude to any one, who noticed me kindly; as the young mistress of a house I was afraid of my servants, and would careless work pass rather than bear the pain of reproving the ill-doer; when I have been lecturing and debating with no lack of spirit on the platform, I have preferred to go without what I wanted at the hotel rather than to ring and make the waiter fetch it. Combative on the platform in defense of any cause I cared for, I shrink from quarrel or disapproval in the house, and am a coward at heart in private while a good fighter in public. How often have I passed unhappy quarters of an hour screwing up my courage to find fault with some subordinate, whom my duty compelled me to reprove, and how often have I jeered at myself for a fraud as the doughty platform combatant, when shrinking from blaming some lad or lass for doing their work badly. An unkind look or word has availed to make me shrink into myself as a snail into its shell, while, on the platform, opposition makes me speak my best. “

• Annie Besant in An Autobiography, 1893, 2003.