Door Michel Dijkstra.

148 Pagina’s | 2018, tweede druk | Paperback | ISVW Uitgevers, Leusden | ISBN: 9789491693809.

Wie was Confucius en wat onderwees hij? Draait zen alleen om het bereiken van een serene levenshouding? En wat is precies het verschil tussen hindoeïstisch en boeddhistisch denken? Op deze en andere vragen geeft het Basisboek Oosterse Filosofie een helder antwoord.

De inleidende boek biedt een kernachtig overzicht van de drie belangrijkste tradities uit het oosterse gedachtegoed: India, China en Japan. Terwijl in de Indiase wijsbegeerte het zoeken naar het ‘zelf’ een belangrijk thema vormt, staan in het Chinese denken het ethische en sociaal-maatschappelijke kwesties centraal. De Japanners namen veel inzichten van de Chinezen over, maar transformeerden deze ook naar hun eigen smaak: een fraai voorbeeld van intercultureel filosoferen uit de middeleeuwen.

Behalve een eerste kennismaking met de belangrijkste filosofen uit Azië bevat het basisboek een ruime selectie fragmenten uit hun werk. Een glossarium complementeert dit overzicht van de oosterse filosofie, die in al zijn veelvormigheid, diepgang en complexiteit schouder aan schouder met het westerse denken staat.

Door Michel Dijkstra.

233 Pagina’s | Uitgegeven in 2010 | Softcover | Ambo, Amsterdam | ISBN: 9789026318078.

Zen. Het woord roept als vanzelf associaties op met een relaxte levenshouding, onthaasting en minimalistisch ingerichte kamers. Elke zichzelf respecterende drogisterijketen verkoopt tegenwoordig wel beautyproducten of zoetgeurende wierook met een verwijzing naar deze naam. En populaire tijdschriften roepen hun gestreste lezers op om meer zen in hun leven toe te laten, zodat zij weer helemaal tot zichzelf kunnen komen.

In Zenboeddhisme laat Michel Dijkstra zien dat er achter deze clichébeelden een eeuwenoude en rijkgeschakeerde denktraditie schuilgaat. Deze filosofie, die ontstond in India en China en tot rijping kwam in Korea en Japan, staat in het teken van het loslaten. Wie deze levenskunst virtuoos beheerst, vervalt juist niet tot navelstaarderij: hij of zij treedt de wereld open tegemoet en probeert de ander spontaan te helpen.

Afkomstig uit Hoofdstuk Twee – ‘Het Zenboeddhisme in China’ (p. 41):

” Het Tao dat als ‘Tao’ aangeduid kan worden, is niet het permanente Tao. De naam die genoemd kan worden, is niet de permanente naam. ‘Niets’ is de naam voor het begin van hemel en aarde. ‘Bestaan’ is de naam voor de moeder van de tienduizend dingen. Daarom, is vanuit het permanente niets zijn mysterie te schouwen, is vanuit het permanente bestaan zijn limiet te schouwen. Deze beide ontspringen samen, maar hebben een verschillende naam. Samen zijn ze ‘diep’ te noemen. Wat nog dieper is dan diep is de poort van alle mysteries. “

Door Michel Dijkstra (red.), Rene Ransdorp, Jan De Meyer en Woei-Lien Chong.

184 Pagina’s | Tweede druk 2015 | Softcover | ISVW Uitgevers, Leusden | ISBN: 9789491693526.

De Daodejing van Laozi, de belangrijkste tekst van de taoïstische filosofie, is wellicht het meest vertaalde geschrift ter wereld op de Bijbel na. Een centraal begrip in dit mysterieuze boek is wuwei (‘niet-doen’). Dit idee houdt niet in dat je moet niksen in het leven, maar dat je niets afdwingt.

Deze gedachte komen we ook tegen bij Zhuangzi en Liezi, twee andere kopstukken van de taoïstische filosofie. Alleen als je open staat voor elke situatie en alles in zijn waarde laat, zul je ontspannen en vol vreugde je doel bereiken. Deze houding vereist wuxin (‘het zonder hart zijn’), ook te vertalen als ‘de lege geest’ of ‘het lege hart’. In deze inleiding worden de belangrijkste filosofische uitgangspunten van het taoïsme belicht. Daarbij komt een keur aan onderwerpen aan bod, zoals politieke filosofie, kennistheorie, het mensbeeld, als ook de invloed op het zenboeddhisme en parallellen met het Westerse denken.

Afkomstig uit Hoofdstuk 3 – ‘Zhuangzi en Wuwei: Handelen vanuit het Innerlijke Centrum’ (p. 107):

” Concentreer al je aandacht. Luister niet meer met je oren, maar luister met je hart. Luister niet meer met je hart maar luister met je qi. Luisteren houdt op bij de oren, het hart komt niet verder dan symbolen. Maar qi is leeg en laat daardoor alle dingen zijn, Dao concentreert zich alleen daar waar leegte is. Leeg zijn, dat is waar het vasten van het hart op neerkomt. “